الاقتباس قاضي اختيار الدين بن سيد غياث الدين الحسيني ( 1 ) است كه از كتب نظم و نثر عربي اقتباسي كرده ، ديگر كتاب تاريخي است در احوال شاه عباس ثاني صفوي تأليف ميرزا طاهر وحيد قزويني تاريخ تأليف كتاب اساس الاقتباس چنان كه در آخر اغلب نسخ خطي اين كتاب ذكر شده سال 642 است و بنابراين تأليف اين كتاب پس از تأليف اخلاق ناصري و پيش از تأليف شرح اشارات بوده است كتاب اساس الاقتباس را ركن الدين محمد بن علي فارسي استرابادي كه از فضلاي روزگار و عصر وي نزديك به زمان خواجه بوده با چندين كتاب ديگر خواجه بعربي ترجمه كرده است ( 2 ) ولي تاكنون نگارنده اين ترجمه را نديده و در فهرست كتابخانه هاي مهم نيز اسمي از آن نيافته است . نسخ اين كتاب خوشبختانه از كتاب اساس الاقتباس نسخ متعددي در كتابخانه هاي عمومي و خصوصي موجود است . و نسخه آن فراوانست و نسخه حاضر با چند نسخه خطي زير مقابله و اصلاح شده است .

--> ( 1 ) كتاب اساس الاقتباس اختيار الدين مجموعه ايست منتخب از قرآن و احاديث و حكم و امثال و نوادر و اشعار عربي كه به سال 1326 هجري در مصر به چاپ رسيده است . ( 2 ) - شيخ ركن الدين محمد بن علي فارسي جرجاني در آغاز نسخه ترجمه رساله اوصاف الأشراف خواجه كه تعريب كرده گويد : كتب بسياري از مؤلفات پيشينيان كه در فنون مختلف ساخته اند مطالعه افتاد و هيچيك را در حسن تأليف بمانند مؤلفات خواجه نديد ليكن چون بيشتر مؤلفات خواجه براي ولات زمان خود و بر حسب درخواست آنان تأليف شده بفارسي بود و نفعش عام نبود و از اين جهت نزد طلاب عراق مشهور نگشته بود براي آنكه آنان نيز از آن كتب منتفع گردند بر آن شدم كه آنچه از مؤلفات فارسي او را بدست آورم تعريب كنم و بتوفيق خداوند كتاب اخلاق ناصري و كتاب اساس الاقتباس در منطق و رساله جبر و قدر و رساله موسومه بفصول و شرح كتاب بطليموس در نجوم و اين رساله ( اوصاف الاشراف در سلوك ) را از فارسي بعربي در آوردم ( ترجمه اوصاف الأشراف نسخه كتابخانه آستان قدس )